[ لیلا سعادتی ]
ماهنامه الکترونیکی رونا: شكاف جنسيتي در جامعه اطلاعاتي ايران
عدم دسترسي زنان به منابع ثروت، منزل، قدرت و اطلاعات در همه عرصههاي زندگي جامعه ايراني آشكار و مشهود است. اين در حالي است كه مسؤولان دست اندركاران و برنامهريزان معتقدند كه فناوري اطلاعات از لحاظ جنسيتي بيطرفانه است. آمار سال 84 نشان ميدهد كه هفت ميليون كاربر فعال اينترنت در كشور وجود دارد كه طي دو سال آينده به بيش از 15 ميليون نفر افزايش خواهد يافت. از تفكيك جنسيتي كاربران اينترنت در كشور آمار دقيقي وجود ندارد اما بر اساس آمارهاي غيررسمي و گفتههاي شفاهي، تعداد زنان كاربر اينترنت در همه جاي دنيا و از جمله ايران در مقايسه با كاربران مرد كمتر است.
زنان فقط 6 درصد كاربران اينترنت را در خاورميانه تشكيل ميدهند. اما بيشترين شكاف جنسيتي را در كاربرد اينترنت طي دهه 1990 مشاهده ميكنيم. به هر رو رشد روزافزون استفاده از اينترنت در جهان، زندگي انسان را با تغييرات جدي و شرايط نوين مواجه ساخته است.
و هر روز شاهد افزايش تعداد كاربران اينترنت در ايران هستيم. و نميتوان از تأثير اين فناوري به جامعه زنان چشمپوشي كرد. اما از آنجا كه در كشور ما مانند ساير پديدههاي جهاني، درك درست و علمي از فناوريهاي نوين وجود ندارد، استفاده از اينترنت نيز به لحاظ كيفي و كمي دچار چالش است.
طبق بررسيهاي ميداني كه صورت گرفته است زنان در استفاده از اينترنت به چهار طريق عمل ميكنند. دختران جوان، دريافت و ارسال پست الكترونيكي، خريد كالا و سرگرمي را بيش از پسران ترجيح ميدهند. گروهي ديگر از زنان از طريق وبلاگنويسي، به دنياي مجازي وارد ميشوند. در سالهاي اخير، افزايش وبلاگنويسي در ميان زنان، نشانگر ميل روزافزون زنان در استفاده از اينترنت به عنوان زباني گويا براي بيان دردها، نقطه نظرها و حرفهايشان است.
گروهي ديگر از زنان نيز، در طراحي وب فعاليت ميكنند كه تعداد كمي از كاربران را تشكيل ميدهند. اما گروه چهارمي از زنان نيز از اينترنت به منظور تجارت استفاده ميكنند و يا در شرايطي دست به كارآفريني ميزنند.
گسترش تجارت الكترونيك كه چندان نگاه جنسيتي در آن دخالت ندارد، در تشويق و ترغيب اين گروه از زنان نقش به سزايي دارد. موضوع ديگري كه قابل تأمل است، نقش اشتغال يا عدم اشتغال زنان در كاربري اينترنت است. زنان شاغل بيشترين استفاده كننده از اينترنت محسوب ميشوند در حالي كه دسترسي مردان به اينترنت آمار آنان را در كاربري اينترنت افزايش داده است. اگر نگاه دقيقتري داشته باشيم ميبينيم كه همه ادارات، سازمانها و... به اينترنت و كامپيوتر تجهيز شدهاند و از آنجا كه مردان آمار بيشتري در زمينه اشتغال به خود اختصاص دادهاند دسترسي آنان به اينترنت را افزايش داده است و به همين علت سهم مردان كاربر از زنان بيشتر است.
البته آنچه كه زنان جامعه ما بويژه در شهرهاي كوچك را از كاربري اينترنت محروم يا محدود كرده است، پايين بودن سطح سواد، وضعيت اقتصادي، درآمد خانواده، هنجارهاي فرهنگي و اجتماعي نواحي مختلف كشور است. تعداد كاربران زن در شهرهاي بزرگ به مراتب از شهرهاي متوسط و كوچك بيشتر است.
اين در حالي است كه همين تعداد زنان كاربر در شهرهاي بزرگ آشنايي وسيعي از اينترنت ندارند و استفاده آنان محدود به مواردي خاص است. به طور كلي كاربران زن اينترنت را قشر شاغل، تحصيلكرده و جوان تشكيل ميدهد. و زنان خانهدار و غيرشاغل كاربر حرفهاي و مستمر اينترنت محسوب نميشوند. به هر صورت استفاده از اينترنت توسط زنان آثار زيادي را متوجه جامعه زنان كشور ميكند.
[در حالي كه زنان شاغل بيشترين استفاده كنندگان از اينترنت محسوب ميشوند مردان دسترسي بيشتري به اينترنت دارند]
دهكده جهاني كه تمامي عرصهها به تصرف اينترنت درآمده است، كاركردها، نقش، ديدگاه و عملكرد زنان را متأثر كرده است، در حالي كه هنوز جامعه ايران ميان سنت و مدرنيته دست و پا ميزند و چنين تضاد حاكمي، بر نگاه و كاركرد زنان جامعه تأثير متضادي برجاي ميگذارد. البته هر تعداد از زنان که براي دستيابي برابر جنسيتي در كاربري اينترنت تلاش كنند، با موانعی جدی برخورد می¬کنند. عدم آشنايي با زبان انگليسي، موقعيت جغرافيايي، عدم وجود امكانات مناسب با هزينههاي سختافزار و نرمافزار و نگهداري، عدم آشنايي به مهارتهاي انتشار و جستجوي اطلاعات و مهارتهاي ويژه رايانه و همچنين آگاهي محدود زنان در زمينه انواع فرصتهاي فراهم شده به وسيله فناوري اطلاعات و ارتباطات از جمله موانع قابل لمس در اين زمينه است. توانمندسازي و آموزش زنان كه يكي از محورهاي برنامه چهارم توسعه و چشمانداز بيست ساله آينده است، تغييرات كمي و كيفي كاربران زن اينترنت را رقم خواهد زد البته به شرطي كه موانع موجود از پيش روي زنان جامعه اطلاعاتي برداشته شود و تنها توجه و اهتمام به چنين مهمي از سوي دولت و نهادهاي وابسته نميتواند گرهگشاي چنين وضعيتي باشد.