اشاره : فاصله زياد طبقات اجتماعي، نااميدي از تحقق خواسته ها و آرزوهاي طبيعي نسل جوان ، از جمله موضوعاتي است كه در يك گفتگوي كوتاه با دكتر عطاالله شيرازي به بحث گذاشته شده است. - آقاي دكتر شيرازي: اعتياد، مشكلي است كه سالهاست بصورت فزآينده گريبان جامعه ما را گرفته، اما انگيزه معتاد شايد از مواردي باشد كه كمتر به آن پرداخته شده است، نظر شما در اين مورد چيست؟
- واقعيتي كه ما هر روزه در جامعه شاهد آن هستيم، حكايت از سرمايه عظيمي دارد كه چه به لحاظ انساني و چه به لحاظ مادي در كشور ما نابود مي شود و آن معضل اعتياد و انگيزه معتاد است كه بايد مورد بررسي قرار گيرد.
تا آنجايي كه اطلاعات من اجازه مي دهد، انگيزه معتاد براي مصرف مواد مخدر، پر كردن فاصله واقعيت و رؤياهاي فردي است، معتاد، روياها و آرزوهايش را با مواد مخدر به هم نزديك مي كند. او وقتي مي خواهد آرزوهايش را تحقق بخشد، چاره اي جز پناه بردن به مواد مخدر ندارد.
فرد معتاد چون نمي تواند تغييرات اجتماعي ايجاد كند، چون نمي تواند به خواسته هاي خودش برسد و سازماندهي اجتماع را در جهت اهداف خود تغيير دهد، بناچار به سمت راه حل هاي فردي مي رود. فرد معتاد اول به فكر تسكين مشكلات رواني خود مي افتد و بخاطر دست نيافتن به اميدها و آرزوها، خود را در عالم نئشگي و بي خبري غرق مي كند و همه سرمايه انساني و مادي خود را به فنا مي كشاند.
- براي مهار اين بحران چه راه حلي به نظر شما مي رسد؟
ابزار مهار اين بحران، حركت اجتماعي است. در همه جاي دنيا، جريان هاي حمايتي وجود دارد . مثل سنديكا، تشكلهاي اصناف ، NGOها، احزاب، مطبوعات آزاد كه انسان در آنجا احساس تنهايي نمي كند. او احساس مي كند كه همدردهايي دارد كه اينها با تشكل و سازماندهي مي توانند او را ياري دهند و جامعه را به سمت اهداف و واقعيت هاي مورد نظر خودشان ببرند.
حال اگر به هر دليلي اين بستر مخدوش شود. طبيعتا" اين آدم راهي جز تخريب خود ندارد و نتيجه اين مي شود كه ما اگر به ازاي يك معتاد يك نيرو بگذاريم و به ازاي يك قاچاقچي نيز يك مامور استخدام كنيم، باز هم اين روند ادامه پيدا مي كند . زيرا ريشه اين بحران را از بين نبرده ايم . سازماندهي اجتماعي به معني ايجاد زمينه لازم براي يك حركت جمعي و اجتماعي و نه الزاما" سياسي است. براي حل بحرانهاي اجتماعي نيازمند يك بستر آزاد و شفاف براي طرح مشكلات و ايجاد راه حلهاي جمعي هستيم.
- به نظر شما سنديكاها و NGOها مشخصا" در اين مورد خاص چه كاري مي توانند انجام دهند؟
البته توجه داشته باشيم كه وجود سنديكا . NGO در فضاي آزاد مي تواند ايفاي نقش كند، زيرا اين نهادها در فضاي آزاد جامعه مي توانند به شيوه هاي متنوع و روشهاي برتر فكر كنند. در يك اتمسفر انسدادي و با يك نگاه يك سويه به انسانها و مشكلاتشان ، فقط مي توان به افراد از زاويه مجرم بودن يا نبودن نگاه كنيم و تنها راه حل هم تنبيه افراد خاطي است.
درحالي كه در بسياري از كشورها و جوامع نگاهشان به جرم و بزه با ديد يك اشتباه است. اينكه انساني نتوانسته درست تربيت شود، پس مي آيند آموزش مي دهند. در سير آموزش ، بستري آزاد ايجاد مي كنند.
مكاني كه افراد بتوانند حرفهايشان را بزنند و بتوانند با يكديگر و حتي با دولت تعامل داشته باشند، بتوانند خطاهايشان را به عده ديگري بشناسانند تاديگران آن خطاها را تكرار نكنند.
از آنجايي كه تنبيه نگاهش به گذشته است، آموزش نگاهش به آينده است، در تنببيه فقط ما گذشته فرد مجرم را به مجازات مي رسانيم، اما در آموزش آينده آن را مي سازيم.
- روانپزشكان افسردگي را در بحرانهاي فردي كه به بحرانهاي اجتماعي نيز منجر مي شود، مرتبا" گوشزد مي كنند شما به عنوان يك پزشك در اين رابطه چه نظري داريد؟
افسردگي يك نوع واكنش نسبت به محيط است. وقتي انساني نمي تواند به خواسته هايش جامه عمل بپوشاند، به ناچار به درون خودش مي رود. درون گرا مي شود. اين درون گرايي او را به سمت افسردگي مي كشاند.
شما در يكي دو دهه اخير با پديده اي بنام نوكيسه ها مواجه هستيد. آنها بالاترين امكانات مادي را در كوتاه مدت كسب مي كنند، بدون اينكه تلاشي كرده باشند، بدون اينكه زحمتي كشيده باشند. واقعيت به گونه اي است كه اين پديده ها دائما" طبقات فقير را نيش مي زند. اينك شما مي بينيد افراد به راحتي دست به جنايت ميزنند، حكايت از اين دارد كه فرد مجرم از جامعه خود مي خواهد انتقام بگيردو به مرور زمان آنها به نيروهاي ضد اجتماعي تبديل مي شوند. آنها اجتماع را مسئول بدبختيهاي خود مي دانند. ما در گذشته جنايت سازمان يافته، كم داشته ايم و در حال حاضر اكثر جنايتها به شكل گروهي انجام مي شوند.
هنگان زلزله بم، من به همراه چند پزشك ديگر بر آن شديم كه در آنجا درمانگاه دندانپزشكي ايجاد كنيم . بخاطر دارم كه اولين چيزي كه در بم بسرعت بازسازي شد، سيستم توزيع مواد مخدر بود.
اولين مغازه و دكه اي كه باز شد، دكه سيگار فروشي بود كه پوششي براي آن داستان شود. شهر تماما" تخريب شده بود و سازمان هاي داخلي و خارجي براي پيدا كردن و حداقل امكانات رفاهي فعاليت مي كردند. ولي درست در هفته اول بعد از زلزله ، در ده نقطه شهر دكه سيگار فروشي ايجاد شد.
- با در نظر گرفتن انگيزه هاي فرد معتاد، برخي كارشناسان ، يكي از راهكارهاي ترك اعتياد را كوچك كردن آرزوها مي دانند، به نظر شما اين شيوه در جامعه ما كه فاصله طبقات روز به روز بيشتر مي شود، كارساز خواهد بود؟
- بله بسياري مي گويند، وقتي نمي توانيم واقعيت را به رويا برسانيم ، بهتر است آرزوهايمان را كوچك كنيم و به آنها بگوئيم زندگي همين است و با آن بساز.
در حال حاضر هم آن بخش از بوديسم در جامعه ما به شدت مورد استقبال قرار گرفته كه معنايش نخواستن است.
ولي اين روش زماني كارساز است كه اندكي بهبود در شرايط ايجاد شده باشد و شما بتوانيد به اين فرد اميد بدهيد كه تو مي تواني شرايط بهتري را كسب كني تو مي تواني سازمان اجتماع را از حالت قطبي شدن خارج سازي و به پولاريزه شدن آن كمك كني.
ولي در حال حاضر با توجه به شرايط موجود كه نااميدي به آينده از يك طرف و سقوط اقشار متوسط به اقشار فرودست از طرف ديگر اوج گرفته، فاصله واقعيت با آرزوهاي جوانان روز به روز بيشتر مي شود و نسل جوان را در وضعيتي قرار داده كه مي خواهد به همه چيز پشت و پا بزند كه بسيار هم نگران كننده است. در چنين شرايطي با طرح نخواستن و كوچك كردن آرزوها چگونه مي توان به حل اين معضل اميدوار بود.