ايا تنها عدم توزيع عادلانه ثروت و مسايل سياسي تنها دلايل اين واقعه است يا بخشي از پاسخ ها را بايد در ساختار اجتماعي جامعه ايران جستجو كرد؟ اقامت بلند مدت بنده در كشور عجايب؛ هندوستان كه البته به قصدادامه تحصيل صورت گرفته براي من تجربيات زيادي را در پي داشته است كه گمان مي برم مي تواند براي هم ميهنان عزيز ايراني به كار آيد. حضور و تعامل مستقيم با جوامع ديگر خواسته يا نا خواسته زواياي جديدي از داشته ها و نداشته هاي فرهنگي اجتماعي را نمايان خواهد كرد كه بي تامل نوعي مقايسه را با خود به همراه خواهد داشت. هندوستان سرزميني است كه با برخورداري از تنوع قومي و زباني از ساختار ويژه اجتماعي منحصر به فرد ي برخورداراست..در هند اكثريت 900 ميليون هندو مذهب در كنار بيش از ۱۵۰ ميليون مسلمان، ۱۶ ميليون سيك و بيش از دو ميليون پارسى (زرتشتى)، مسيحى، بودايى، جين و... زندگي مي كنند؛اين در حالي است كه 18 زبان و1653 گويش مختلف در سراسر هند وجود دارد . .اين كشور با يك ميليارد و دويست ميليون جمعيت و با تراكم 360 نفر در كيلومتر مربع بر خلاف ايران هفتاد ميليوني با تراكم نفر در كيلومتر مربع؛ از منابع عظيم و گرانقيمتنفت و منابع طبيعي بي بهره است ولي چه عواملي زمينه ساز رشد روزا فزون اقتصادي؛علمي؛سياسي هند را فراهم نموده است؟رشدي كه در حال ارتقا هند به يكي از سه قدرت برتر عالم است. از ديد گاه نگارنده مهم ترين عادات اجتماعي هند كه مي توانند به عنوان زمينه هاي دوام و پيشرفت ان جامعه تلقي شوند به طور خلاصه عبارتند از: 1- قناعت و صرفه جويي :قناعت نخستين ويژ گي همگاني مردمي است كه عموما زندگي را از زاويه حرص و زياده خواهي دنبال نمي كنند.مردم هند با توجه به اعتقادات خود هر گونه زياده خواهي و حرص و طمع را زمينه ساز تباهي روح خود مي دانند. سنت پسنديده صر فه جويي سبب شده كه غذاي عمومي مردم ازويژگي حجم كم ولي كامل از نطر عناصر غذاي مورد نياز برخوردار باشد. نكته جالب توجه اين كه با اين حال هند نه تنها توان تغذيه جمعيت ميلياردي خود را دارا است بلكه به عنوان يكي از بزرگترين صادر كنندگان غله ؛حبوبات؛ برنج و..دنيا محسوب مي شود. قابل توجه اين كه همين ساده زيستي وقناعت و عدم اعتقاد به تجمل و مصرف گرايي از روش هاي عملي مردم هند در راه دستيابي به استقلال انها از استعمار بريتانيا بوده است. 2- تواضع و مدارا: تواضع و فروتني ويژگي عمومي مردمي است كه هيچ گاه به واسطه قدرت مالي يا مقام به يك ديگر فخر نمي فروشند. بر اساس اعتقاد مردم هند در حيات بعد از مرگ فقيران دنياي زميني از توانمندان خواهند بود بنابراين دليلي براي غم و حسرت وجود نخواهد داشت.در كشوري كه خيابان هايش بسيار شلوغ تر از خيا بان هاي تهران و ديگر شهرهاي ايران است؛ تصادم ؛در گيري؛ فحاشي و نزاع خياباني بسيار به ندرت مشاهده مي شود. جالب تر اين كه هر گونه بر خورد سهوي حتي بسيار خفيف بدني منجر به عذر خواهي از طريق اشاره فرد ضارب به فرد مورد نظر و بعد قلب خود مي شود .با اين توجيه كه هر انسان بخشي از وجود خداوند است و هيچ گاه نبايد مورد بي احترامي قرار گيرد. 3- خود باوري واعتقاد عملي به توان بومي: هند با بهره گيري و بومي كردن فن اوري هاي نوين غربي توانسته پيشرفت هاي بسياري را در زمينه هاي گوناگون نظامي:صنعتي و اقتصادي به دست اورد.و بومي كردن صنايع توليد خودرو؛توليد بمب اتمي؛خودكفايي كشاورزي؛ يكه تازي جهاني در عرصه فن اوري اطلاعات و... همه و همه ثمره خود باوري ملي مردم ان ديار است. درروند انجام امور اجتماعي؛اداري هند به رغم كندي نسبي به دليل اهميت پيشرفت ملي قانون اجازه هيچگونه كارشكني بهانه جويي و مانع تراشي را نمي دهد.و هيچ مقامي هم در برابر كم كاري و قصور خود در اعمال وظايف از دست قانون ؛مطبوعات و افكار عمومي قادر به فرار از پاسخگويي نيست. در اين ميان نبايد از ياد برد رشد بي وقفه همه جانبه موجود در اين كشور در چنين بستري در حال شكل گيري است. 4- اهميت شادي در نشاط و ارامش عمومي: در هندوستان برگزارى آيين ها و مراسم و جشن هاى متعدد شاد، بخش جدايى ناپذيرى از فرهنگ عامه و ساختار كهن اجتماعى آن سامان به شمار مى رود .در ميا ن مردم سخت كوش و قانعي كه با درامد هاي نا چيز و با حد اقل ها زندگي را سپري مي كنند؛ جديت و اهتمام دولت و مردم در برگزاري هر چه با شكوه تر جشن هاي متنوعي كه به هر بهانه اي و تقريبا به صورت هفتگي و؛ماهيانه بر گزار مي شود يكي از مهمترين لوازم تمديد قوا رفع تنش هاي زندگي روز مره و همبستگي ملي عموم مردم تلقي مي شود. 5- اولويت نخست؛ منافع ملي: هندوستان به رغم وجود تنوع بسيار فرهنگي مذهبي درحفظ اصول ملي تنها معيار عملي ميهن پرستي را در گزينش شايستگان به كار مي گيرد. در اين كشور نفس ميهن دوستي و خدمت به وطن به همراه شايستگي هاي تخصصي سبب شده كه پروفسور عبدالكلام نه به عنوان يك اقليت مسلمان بلكه به دليل فداكاري ها و كوشش هايش جهت توانمند ساختن هند به سلاح اتمي و موشك هاي بالستيك به رياست جمهوري انتخاب شود .يا دكتر مان موهانگ سيتگ نه به عنوان اقليت اندك سيك بلكه به عنوان معمار شكوفايي اقتصاد هند به نخست وزيري برسد. كوته سخن اين كه با مقايسه ساختاري جامعه ايران با جامعه هند در مي يابيم كه كليد ارتقا و بهبود وضعيت اجتماعي ايرانيان در گرو اصلاح بسياري از عادات اجتماعي نسل كنوني است كه بيشتر از پيروي چشم و گوش بسته از شيوه هاي زندگي غربي ناشي مي شود. پديده عادات مصرف گرايي افسار گسيخته و بي توجهي به قناعت ؛ خود بزرگ بيني و زياده خواهي؛عدم تحمل و شكيبايي و... كه متاسفانه از پايگاه هاي نخستين جامعه يعني خانواده سر چشمه مي گيرد مطمئنا مي تواند بسياري ازساختار هاي اجتماعي و برنامه هاي كلان توسعه كشور را در معرض تهديد قرار دهد.گو اين كه تبيين دگر باره مقوله فراموش شده اي به نام ميهن دوستي و اولويت مقوله اي به نام ايران و ايرانيت در برابر هر گونه تماميت خواهي خود خواهانه مي تواند در فراهم كردن بستر ترقي نهادينه جامعه و در پي ان بهبود رفاه عمومي و توزيع عادلانه ثروت همگاني و ارتقا معيشتي مردم نقشي محوري داشته باشد.