در معرفي شهرهاي كوچك كشورمان اين شماره گذر كوتاهي داريم به شهر رودان در استان هرمزگان كه با وسعتي در حدود 1201 هكتار جمعيتي معادل 25 هزار نفر را در خود جاي داده است و از مجموع وسعت آن، بيش از 809 هكتار را اراضي باغات (نخلستانها و باغات مركبات)، مزارع، مسيلها و رودخانه، حريمها و اراضي باير تشكيل ميدهند و تنها حدود 392 هكتار آن به ارضي كاربريهاي شهري اختصاص يافته است.
اين شهر به عنوان مركز شهرستان رودان، طي دو دهه اخير به عنوان نقطه شهري شناخته شده است و از مركز استان (شهر بندرعباس)حدود 110كيلومتر فاصله دارد و بعد از بندرعباس، مهمترين نقطه شهري استان در مسير ارتباطي كهنوج محسوب ميشود. شهر و شهرستان رودان در عين حال، به دليل موقعيت استقرار،يكي از راههاي عمده ارتباطي استان هرمزگان با استان كرمان به شمار ميرود.
محدوده رودان با توجه به برخورداري از طبيعت سرسبز و آب نسبتاً فراوان، از دير باز مورد توجه بوده است و يكي از محدودههاي سكونت و زندگي قوم معروف «بارز» شناخته ميشود كه از جمله اقوام و تيرههاي ساكن حاشيه جنوبي كرمان به شمار ميرود. به همين دليل نيز اين محدوده، ابتدا با نام « دهبارز» در منطقه شهرت داشت كه مكان آن در حال حاضر، يكي از محلات قديمي شهر را تشكيل ميدهد. در كتب تاريخي از اين محدوده، به عنوان «رودكان»نيز نام برده شده كه به معناي جايگاه و منبع رودخانههاي دايمي است. اين واژه به مرور زمان و سهولت تلفظ، تبديل به «رودان» شده است.
گفته ميشود كه مركز رودان در گذشته محلي به نام «باسي» در دشت كميز بوده است كه براي حفاظت از آن نيز قلعهاي روي صخره بنا شده است. اين قلعه در حال حاضر در فاصله حدود 12 كيلومتري شهر «رودان» واقع است و يادگاري از رودان قديم محسوب ميشود. البته تاريخ احداث اين قلعه مشخص نيست. اما گفته ميشود كه احداث آن به دوره قبل از اسلام ميرسد.
در حال حاضر، شهر رودان، از نظر ساختار فضايي از چهار بافت مجزا به شرح زير تشكيل ميشود.
1- بافت قديمي شهر كه بر هسته اوليه و تاريخي شهر منطبق است و شامل محلات دهبارز، سنگ آباد، چاه تمور و محله بالا شهر دهبارز ميشود. اين بافت ، بخش مركزي شهر را تشكيل ميدهد و واحدهاي اصلي خدماتي شهر را در خود جاي داده است.
2- بافت مياني كه سطح وسيعي از شهر را در برميگيرد و شامل محلات زنگزان ، بندمير،سنگ آباد، خش ورگي، دلگشا و محله بالا شهر مفرآباد ميشود. اين بافت، بر اثر توسعه شهر طي سالهاي بعد از انقلاب شكل گرفته است.
3- بافت جديد كه شامل ساخت و سازهاي انجام شده بعد از سال 1365 ميشود. اين ساخت و سازها عمدتاً درون بافت مياني به صورت پراكنده و يا در نقاط پيرامون شهر در شمال و شمال شرقي در قالب طرحهاي آماده سازي كوچك انجام شده است.
4- بافت حاشيهاي كه شامل روستاهاي الحاقي به بافت شهر ميشود. اين بافت در اثر توسعه شهر و اتصال آن به روستاهاي پيراموني شكل يافته و روستاهاي جمال آباد، گلستان، كلبر، سنگ رستم، پشگي، بندملا، بندزرك و بند نقي را به عنوان محلاتي با ساختار روستايي در خود جاي داده است.
ساكنان بافتهاي حاشيهاي و مياني به دليل كمبود خدمات رفاهي، اكثر نيازهاي روزمره خود را از بافت قديمي تامين ميكنند. به همين دليل نيز بافت قديمي شهر همچنان از توان جاذبه بيشتري در شهر برخوردار است.
شهر رودان در مطالعات طرح توسعه و عمران (جامع) مصوب، در مجموع به دو ناحيه و 6 محله تقسيم شده است.