اما ما ابرقدرت نيستيم . چين مي خواهد اين منطقه باثبات باشد . چين دوست همه است اين چه اشكالي دارد ؟ اما ما در امور داخلي كشوري مداخله نمي كنيم و اين رفتار ما را نبايد به منفعت طلبي چين ربط دهيد . ما مي دانيم مردم عراق در رنج هستند اما ما دوست داريم در شرايط امني منافع خود را دنيال كنيم . ما مانند ايران در حال توسعه هستيم و راه طولاني براي توسعه كامل چين در پيش داريم و .....اين بخشي از راويه نگاه سياستمداران چيني به مسائل منطقه و جهان مي باشد. در اين نگرش چيني ها خود را يك كشور درحال توسعه مي دانند كه راه درازي در پيش روي دارد حال آنكه در حال حاضر چين دومين اقتصاد بزرگ دنياست و بالاترين نرخ رشد را دارد . بارها در ادبيات رسانه و حتي برخي از سياستمداران ما اين عبارت شنيده مي شود كه فلان كشور در منطقه به دنبال منافع خود است و جالب اينجاست كه اين افراد انتظار دارند كه ساير كشورها در منطقه به دنبال تامين منافع ما باشند . واقعيت اين است كه در جامعه جهاني امروز كه بيش از حد جوامع ودولتها به هم نزديك شده اند ،هر كشوري به اندازه سهم خود در تعاملات جهاني مي تواند نقش آفرين باشد . به طور طبيعي ميزان اين اثرگذاري ، كيفيت و عمق آن به عوامل متعددي بستگي دارد . كه اين عوامل عبارتند از تواناييهاي فرهنگي ، علمي ، سياسي ، اقتصادي ويا نظامي و يا مجموعه اي از اينها . بررسي موردي كشورهاي تاثيرگذار درمعادلات جهاني نشان مي دهد كه عمده ترين مولفه قدرت ساز براي اين كشورها توانايي اقتصادي و توليدي آنها مي باشد. اگر چه درمقام مقايسه ممكن است تواناييهاي نظامي ومكانيكي بتواند در كوتاه مدت مناسبات جهاني رابرهم بزند. وبه صورت دلخواه در آورد . اما اين مساله كاملا" كوتاه مدت وناپايدار خواهد بود . اما حوزه تاثيرگذاري توان اقتصادي وتوليدي بسيار عميق و پايدار خواهد بود ( چين و ژاپن نمونه هاي بسيار موفق در اين زمينه هستند ) . با اين مقدمه به يك موضوع اساسي در سياست خارجي ايران مي پردازيم . سياست خارجي ما پس از انقلاب فراز وفرودهاي متفاوتي داشته است . براي فهم درست تر موضوع ضرورت دارد ادبيات بكاررفته توسط كارشناسان و سياستمداران دولتهاي مختلف بپردازيم . داوري جريان حاكم نسبت به دولت قبلي عمدتا" براين عناوين دلالت مي كند . چشم پوشي از توان وپتانسيل گفتمان انقلابي ، انفعال ايران دربرابر آمريكا حركت در جهت منافع غرب و آمريكا ،كوتاه آمدن در برابر حقوق اساسي مانند انرژي هسته اي و ...‏ درمقابل منتقدين دولت كنوني سياست خارجي اين دولت را كاملا" زيانبار تعبير مي كنند . عناويني چون بردن كشور به ورطه تحريم و جنگ ، ايجاد نگراني درمنطقه ، غلبه احساساتي گري و شعارگرايي بر منافع ملي و طرح مسائل حساسيت زا از جمله اين انتقادات به دولت كنوني است . بررسي ادبيات به كار گرفته نشان مي دهد كه هر گروه و جرياني كه در مصدر قدرت قرار گرفته سياست خارجي خاص را پيگيري كرده است . وبه تبع آن نتايج واثرات متفاوتي در پي داشته است . به نظر مي رسد كه اختلاف نظر آن هم تا حد تخريب سياستهاي مقابل ، ريشه هاي مختلفي دارد . يك از دلايل اين مساله عدم رشد و بلوغ تاريخي نيروهاي سياسي در ايجاد اجماع حول مضامين و محورهاي اساسي ممكلت داري ونحوه تعامل با دنياي خارج مي باشد. اين ضعف تاريخي هميشه همراه ما بوده است وتبعات و هزينه هاي فراواني به دنبال داشته است و يك بخشي از اين عدم اجماع ناشي از عدم مشاركت همه نخبگان جامعه در فرايند تصميم گيري در حوزه سياست خارجي است . بدين معنا كه در هر دوره اي بخشي از نخبگان جامعه ما محذوف بوده اند و اين يكي از دلايل اصلي اين مساله مي باشد. از اين رو با توجه به سرعت تحولات جهان پيرامون و رشد وتوسعه فزاينده كشورهاي جهان فرصت زيادي در اختيار نداريم كه سياستهايي تا اين حد متضاد و سينوسي را دنبال كنيم . به باور نگارنده مساله اساسي در حال حاضر اين است كه بايد ملاكي عيني تعريف شود كه در پي آن سياستهاي متناسب اتخاذ شود . به عبارت ديگر چنانچه نخبگان و سياستمداران جامعه ما حول اهداف ، اولويتهاي به يك اجماع نسبي برسند امكان دسترسي به شرايط بهتر فراهم خواهدشد . هر چه اين ملاك و معيار عيني تر و واقعي تر بود . به ميزان كمتري شعاري ، ذهني ، انتزاعي باشد ميزان موفقيت آن درعرصه جهاني كنوني بيشتر خواهد بود . شرايط امروز ايران به نحوي است كه فقر ، شكاف درآمدي فقير و غني ، بيكاري ، آسيب هاي اجتماعي و .... به طور فزاينده اي جامعه را در شرايط سخت و بحراني قرار داده است . بر اساس آمارهاي موجود بايستي سالانه يك ميليون شغل براي جمعيت جوان كشور ايجاد شود تا نرخ بيكاري در حد معقولي باقي بماند . اين در حالي است كه آمارهاي كنوني تحقق ميزان بسيار كمي از اين تعداد را نشان مي دهد . وضعيت فقر و گستردگي آن به نحوي است كه بخش عمده اي از جامعه درگير اين مساله هستند . بر اساس همين آمارها بايستي ساليانه رشدي معادل 8 درصد داشته باشيم تا از سير تحولات دنياي پيرامون بيش از اين عقب نمانيم . در حوزه نفت وگاز بايستي حداقل 120 دلار سرمايه گذاري كنيم تا بتوانيم در همين سطح از رقابت باقي بمانيم و دهها مساله ديگر . از اين رو شرايط داخلي ايران امروز چندان مطلوب نيست . بررسي گذشته شاخصهاي توسعه يافتگي ما نيز مبين اين موضوع مي باشد سرمايه گذاري در كشور كه شرط اصلي تداوم پيشرفت وتوسعه به شمار مي رود . قدر مطلق آن به قيمت هاي ثابت سال 1361 از 3??1 ميليارد ريال در سال 56 به 92494 ميليارد ريال در سال 1378كاهش يافته است و سرمايه گذاري كل به توليد ناخالص داخلي از 28/9 در سال 56 به 15/6 در سال 1378تقليل يافته است . توليد ناخالص داخلي ايران ظرف دو دهه گذشته به طور متوسط 1/5 درصد افزايش يافته است اما رشد متوسط جمعيت طي همين مدت معادل 2/7 درصد بوده است . اين بدين معناست كه توليد ناخالص داخلي سرانه كشور در طي اين دو دهه هرسال معادل 1/2 كاهش يافته است . در دهه 1340 درآمد سرانه تركيه حدود 70 تا 80 درصد ايران بود . در سال 1353به نصف ايران رسيد . در سال 56 در آمد سرانه كره كمتر از نصف ايران بوده است و در سال 60 درآمد سرانه دو كشور برابر مي شود و در سال 71 در آمد سرانه كره دوبرابر ايران مي شود و در حال حاضر چندين براير ايران است . اين آمارها نشان مي دهد كه كشورهاي پيراموني با سرعت بالايي در حال پيشرفت و توسعه هستند . بررسي سياست هاي خارجي اين كشورها و كشورهاي موفقي چون چين و ژاپن و ... نشان مي دهد كه اولويت قراردادن توسعه و پيشرفت كشور و تعاملات منطقي و مبتني برمنافع ملي دليل اصلي اين تحولات فزاينده بوده است . بنابراين شرايط سخت داخلي از حيث اقتصادي و معيشتي وسرعت بالاي تحولات دنيا و حركت سريع كشورها اقتضاء مي كند كه ملاك و معيار هر گونه تعامل با دنياي خارج توسعه و پيشرفت ايران باشد . وقتي كه كشوري مانند چين مدعي است در حال توسعه است ما بايد بپذيريم كه قطعا" عقب مانده ايم . از اين رو ضرورت عقلاني ، منطقي و اخلاقي ما در تعامل با دنيا اين است كه رشد و آينده ايران بينديشيم . به لحاظ اقتصادي دستيابي به نرخ رشد 8 درصدي وسرمايه گذاري در بخش نفت وگاز و دستيابي به تكنولوژيهاي جديد نيازمند تعامل سازنده با دنياي مي باشد. و اين نيازمند اتخاذ يك سياست خارجي منطقي ، تعامل گرايانه با دنياي خارج مي باشد. اگر حوادث و اتفاقات سياست خارجي ايران در دوره هاي مختلف را از اين زاويه تعريف كرديم بنگريم به راحتي مي توانيم قضاوت كنيم كه كدام سياستها در جهت توسعه ايران بوده است و كداميك مخل ومخرب اين مساله بوده است . پرواضح است كه سياست خارجي شعاري ، مبتني برگذاره هاي انتزاعي وايدئولوژيك و غير واقعي نمي تواند نسبتي با سياست خارجي توسعه محور داشته باشد و بدون ترديد هزينه هاي فراواني به مصالح ومنافع ملي وارد خواهد كرد . به باور نگارنده توسعه ورشد ايران تامين كننده رضايت مردم ونهايتا" مشروعيت بخشي فزاينده به هر حاكميتي خواهدبود واين يك ضرورت انكار ناپذير است . درحال حاضر وضعيت ما به لحاظ تغييرات جدي در شرايط و محيط خاورميانه و نزديكي ومواجهه بيش از پيش با قدرتهاي مسلط جهان ويژه و حساس است توسعه و پيشرفت مصالح و منافع ايران تنها منظر منطقي و قابل دفاع براي مواجهه باشرايط جديد مي باشد. اميد است هر اتفاقي كه در اين وادي رخ مي دهد با اولويت به اين مساله در سياست خارجي باشد چرا كه ايران امروز ما تاب تحمل بسياري از حوادث را ندارد . در اين شماره نشريه تلاش كرديم از زاويه معياري كه تعريف شد موضوع سياست خارجي را از ديدگاههاي سياسي مختلف مورد نقد وبررسي قرار دهيم . بدون ترديد اين مجموعه در حد توان اندك ما مي باشد . و بحث و گفتگو در اين خصوص هم يك ضرورت است و هم عميق تر و جدي تر مي توان به آن پرداخت .